Nie musisz znać nazw wszystkich ptaków, żeby zacząć je obserwować. Czasem wystarczy wiedzieć, dlaczego wiosną robi się głośno pod dachem, co właściwie dzieje się przy karmniku albo kiedy najlepiej wybrać się nad Biebrzę. Wybraliśmy pięć książek, które odpowiadają na różne potrzeby: od pierwszych prób rozpoznawania gatunków po opowieści o dzięciołach i ptakach znikających z polskiej wsi.
Wybierając książkę, warto kierować się potrzebą. Książki o ptakach dla początkujących powinny pomagać rozpoznawać gatunki i rozumieć ich zwyczaje, ale nie każda musi być przewodnikiem terenowym. Na początek polecamy „Kalendarz ptaków. Opowieści o ptasim życiu i zwyczajach na cały rok” Marka Pióro oraz „Opowieści o ptakach z wiejskiego podwórka” Jerzego Samusika. Czytelnikom, którzy chcą wiedzieć więcej o konkretnych gatunkach i miejscach, polecamy „Ptaki Doliny Biebrzy” Tomasza Kłosowskiego, „Werbel, czyli zrozumieć dzięcioły” Doroty i Grzegorza Zawadzkich oraz „Ptaki za miedzą” Macieja Cmocha.
Jaką książkę o ptakach wybrać?
Przede wszystkim zacznij od tego, co najbardziej Cię ciekawi. Jeśli książka nie jest dla Ciebie – pomyśl co zaciekawiłoby osobę obdarowywaną. Nie myśl tylko o poziomie zaawansowania, który czasem niewiele mówi o tym, jak lubimy czytać o przyrodzie, ale pomyśl. Żeby ułatwić szukanie, przygotowaliśmy zestawienie 5 książek do wyboru.
Książki o ptakach dla początkujących
„Kalendarz ptaków. Opowieści o ptasim życiu i zwyczajach na cały rok” – Marek Pióro
Są książki, które czyta się od pierwszej do ostatniej strony i takie, do których można wracać przez cały rok. „Kalendarz ptaków” należy do tej drugiej kategorii. Marek Pióro przygotował 365 opowieści, rozłożonych zgodnie z rytmem kolejnych dni. To dobry sposób na rozpoczęcie przygody z ptakami bez konieczności zapamiętywania od razu całego atlasu. Zamiast uczyć się gatunków w oderwaniu od siebie, poznajesz ich zwyczaje, sezonowość i miejsce w ludzkiej kulturze. Pojawiają się pytania o przyloty i odloty, dokarmianie, dlaczego jedne są bohaterami przysłów a inne nie? Które są bohaterami mitów i legend?
Ten ostatni wątek odróżnia książkę od typowego przewodnika do rozpoznawania gatunków. Ptaki można przecież poznawać również przez opowieści, które ludzie snuli o nich przez pokolenia. Nie szukaj tu jednej grupy gatunków ani przewodnika po konkretnym miejscu. To propozycja dla tych, którzy chcą stopniowo poszerzać wiedzę i mieć do czego wrócić przy porannej kawie, niezależnie od pory roku.
Kalendarz ptaków. Opowieści o ptasim życiu i zwyczajach na cały rok
Poznaj ptasi świat przez wszystkie pory roku i odkryj historie, które kryją się za codziennymi zwyczajami ptaków. Sprawdź „Kalendarz ptaków” Marka Pióry i przekonaj się, jak wiele dzieje się tuż nad Twoją głową.
„Opowieści o ptakach z wiejskiego podwórka” – Jerzy Samusik
W przypadku tej książki punkt wyjścia jest znacznie bliżej domu. Dosłownie. Jerzy Samusik opisuje kilkadziesiąt gatunków, które można spotkać w ogrodzie czy parku. Nie trzeba planować wyprawy do rezerwatu. Wystarczy zacząć uważniej przyglądać się temu, co dzieje się za oknem.
Szczególnie praktyczne są pytania związane z codziennym kontaktem z ptakami. Jaką budkę lęgową wybrać i gdzie ją umieścić? Co sypać do karmnika? Jak odróżnić samicę zięby od samca? Jakie jaja składają jaskółki, a jakie sikory? I co zrobić, żeby na podwórku pojawił się dudek? Ta ostatnia kwestia dobrze pokazuje charakter książki: obserwowanie przyrody nie musi kończyć się na rozpoznaniu nazwy gatunku. Można też dowiedzieć się więcej o jego potrzebach i o tym, jak urządzić najbliższe otoczenie z myślą o ptakach.
„Opowieści o ptakach z wiejskiego podwórka” są dla osoby, która chce zacząć od tego, co ma pod ręką. W przeciwieństwie do „Kalendarza ptaków” nie prowadzi przez kolejne dni roku, lecz skupia się na ptakach spotykanych w codziennym otoczeniu.
„Opowieści o ptakach z wiejskiego podwórka” – Jerzy Samusik
Odkryj ptaki, które żyją tuż obok Ciebie i poznaj ich zwyczaje, potrzeby oraz tajemnice. Sprawdź opowieści i dowiedz się, jak stworzyć im przyjazne miejsce w swoim otoczeniu.
Dla tych, którzy chcą wiedzieć więcej o ptakach
„Ptaki Doliny Biebrzy. 55 opowieści o ptakach” – Tomasz Kłosowski
Dolina Biebrzy jest dla obserwatorów ptaków tym, czym wybrzeże Bałtyku podczas wakacji dla Polaków. Z tą różnicą, że nad Biebrzą łatwiej o ciszę, spokój i spotkanie z przyrodą bez wakacyjnego tłumu. Tomasz Kłosowski opowiada o 55 gatunkach, które mieszkają w dolinie lub przelatują nad tym obszarem. Nie trzeba jednak być doświadczonym obserwatorem, żeby sięgnąć po tę książkę. Sprawdzi się zarówno u osoby, która dopiero poznaje ptaki, jak i u kogoś, kto regularnie jeździ w teren.
Szczególnie przydatny jest kalendarz przylotów i odlotów umieszczony na końcu. Pomaga zorientować się, kiedy poszczególne gatunki najłatwiej obserwować, więc lektura może towarzyszyć przygotowaniom do wyjazdu na Podlasie. W tym przypadku książka i teren dobrze się uzupełniają: najpierw czytasz, potem jedziesz sprawdzić, co uda Ci się zobaczyć.
Warto zaznaczyć, że regionalny charakter odróżnia ten tytuł od pozostałych. Gdy planujesz wizytę w Dolinie Biebrzy lub Biebrzańskim Parku Narodowym, masz konkretny punkt odniesienia, a nie tylko ogólną wiedzę o ptakach Polski.
„Ptaki Doliny Biebrzy. 55 opowieści o ptakach” – Tomasz Kłosowski
Wybierz się w podróż po jednej z najcenniejszych ptasich ostoi w Polsce i poznaj jej 55 skrzydlatych mieszkańców. Sprawdź, kiedy najlepiej wypatrywać poszczególnych gatunków i przygotuj się na własne spotkanie z dziką przyrodą Podlasia.
„Werbel, czyli zrozumieć dzięcioły” – Dorota Zawadzka i Grzegorz Zawadzki
Dzięcioła często najpierw słyszymy, a dopiero później próbujemy wypatrzyć między gałęziami. Charakterystyczne bębnienie łatwo zapamiętać. Znacznie trudniej odpowiedzieć na pytanie, co właściwie oznacza.
Dorota Zawadzka i Grzegorz Zawadzki poświęcili tej grupie ptaków osobną książkę. I dobrze, bo pytań nie brakuje. Dlaczego dzięcioły stukają w drzewa? Czy potrafią śpiewać? Ile razy na sekundę uderzają dziobem w pień? Czy grozi im wstrząs mózgu? Jak opiekują się młodymi i kto korzysta z ich dziupli?
„Werbel” pozwala przyjrzeć się dzięciołom z bliska, skupiając się na ich zachowaniu, rozrodzie i znaczeniu dla środowiska. Nie jest to kolejna ogólna książka o ptakach. Cała uwaga skupia się na jednej grupie, a to dobry kierunek dla czytelnika, który po pierwszych obserwacjach chce rozumieć więcej niż tylko to, jaki gatunek siedzi na pniu.
„Werbel, czyli zrozumieć dzięcioły” – Dorota Zawadzka i Grzegorz Zawadzki
Dlaczego dzięcioły bębnią w drzewa i jaką rolę odgrywają w leśnym ekosystemie? Odkryj ich niezwykłe zwyczaje, poznaj ich głosy i dowiedz się, dlaczego bez nich las wyglądałby zupełnie inaczej.
„Ptaki za miedzą. Opowieści o mieszkańcach pól, łąk, pastwisk i wsi” – Maciej Cmoch
Miedza to coś więcej niż granica między polami. W książce Macieja Cmocha staje się częścią opowieści o tym, jak zmiana krajobrazu wpływa na ptaki i nasze otoczenie.
Autor pisze o jaskółkach, wróblach, gąsiorkach i kuropatwach, ale nie zatrzymuje się na samych gatunkach. Przygląda się również polskiej wsi: jej zabudowie, zmianom w rolnictwie i zanikaniu tradycyjnego krajobrazu, w którym pola były przedzielone miedzami. Zestawia go z rozległymi monokulturami, ciągnącymi się aż po horyzont. Ta książka opowiada o zależnościach, które łatwo przeoczyć. Zmienia się dach stodoły, sposób uprawy ziemi czy wygląd gospodarstwa. Wraz z tym zmieniają się warunki życia ptaków. Nie zawsze zauważamy ten związek, bo przyzwyczajamy się do krajobrazu, który sami przekształcamy.
Czytelnikom, którym podobały się „Dwanaście srok za ogon” Stanisława Łubieńskiego, ten tytuł może przypaść do gustu ze względu na podobny klimat opowieści o przyrodzie. Maciej Cmoch proponuje jednak własny punkt widzenia: prowadzi czytelnika przez pola, łąki i pastwiska, pokazując, że przyrodę warto obserwować także poza lasem i rezerwatem.
„Ptaki za miedzą. Opowieści o mieszkańcach pól, łąk, pastwisk i wsi” – Maciej Cmoch
Poznaj ptaki pól, łąk i wiejskich podwórek, a przy okazji odkryj, jak zmiany w krajobrazie wpływają na ich codzienne życie. To opowieść o przyrodzie, którą mamy na wyciągnięcie ręki i o tym, co możemy stracić, gdy znika tradycyjna wieś.
Książka o ptakach na prezent
Nie musisz znać się na ornitologii, żeby wybrać dobry prezent. Wystarczy podpowiedź, co najbardziej interesuje obdarowaną osobę.
Dla kogoś, kto zaczyna obserwować ptaki, wybierz „Kalendarz ptaków” Marka Pióro. Miłośnik Podlasia doceni książkę Tomasza Kłosowskiego, a osoba, która zwraca uwagę na zmieniający się krajobraz wsi, może ucieszyć się z „Ptaków za miedzą”. Jest też propozycja dla tych, którzy zatrzymują się przy każdym stukaniu w pień: „Werbel”.
Książkę można połączyć z bransoletką „Zimorodek” albo drewnianą figurką ptaka. Taki zestaw będzie dobrym pomysłem na urodziny, święta lub prezent dla kogoś, z kim najchętniej wybierasz się na przyrodnicze wyprawy.
