Lato 1915 roku. Armia rosyjska pod naporem wroga wycofuje się z Królestwa Polskiego i zachodnich krańców imperium. „Niemiec będzie babom cycki obcinał” – niesie się po wsiach. Spod Lublina, Chełma, Łomży, Ostrołęki, a nawet Warszawy obładowane wozy ruszają w głąb Rosji. Z obszarów na wschód od Białegostoku wyjeżdża niemal osiemdziesiąt procent mieszkańców. Wędrują w skwarze, bez wody i jedzenia. Niemieckie samoloty bombardują wojsko, nie szczędząc uciekinierów. Przy drogach zostają mogiły, część ciał leży niepogrzebana. Wybuchają epidemie. Masowo umierają dzieci.
Bieżeńcy – tak po rosyjsku nazywają uciekinierów carskie władze – są rozwożeni po całej Rosji. Gdy we wsiach gdzieś na Syberii czy nad Donem z trudem budują nowe życie, wybucha rewolucja, niszcząc pozostałe filary „odwiecznego porządku”: carską władzę i religię. Bieżeńcy znowu ruszają w drogę, teraz w drugą stronę, do odrodzonego państwa polskiego. Powrót przynosi kolejne „końce świata”.
Z terenu Polski wyjechać mogły ponad dwa miliony osób, ale o bieżeństwie milczą podręczniki. Opowieść ocalają potomkowie bieżeńców. To historia, którą można opowiadać z wielu perspektyw: ludzi postawionych w ekstremalnej sytuacji, chłopów, których świat ginie na ich oczach, wreszcie – uchodźców, uciekinierów, ofiar kolejnych wojen.
To znakomite opracowanie losów poszczególnych ludzi i całej zbiorowości doświadczonych kataklizmem wojny i towarzyszącej jej polityki.
prof. dr hab. Eugeniusz Mironowicz
O AUTORCE:
Aneta Prymaka-Oniszk – reporterka, autorka książek Kamienie musiały polecieć. Wymazywana przeszłość Podlasia i Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy. Współautorka zbiorów: Białoruś. Ojczyzna dobrej jakości oraz Ludowa historia kobiet. Napisała także tekst książki dla dzieci Wędrująca Księga o Kodeksie Supraskim, zilustrowanej przez Małgorzatę Dmitruk, która została wyróżniona w konkursie Najpiękniejsze Polskie Książki 2023. Laureatka nagród: Grand Press Czytelników, Nagrody Literackiej im. Wiesława Kazaneckiego oraz Książki Roku Warszawskiej Premiery Literackiej. Była nominowana do Nagrody Literackiej NIKE, Nagrody Literackiej m.st. Warszawy, Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus, dwukrotnie do Nagrody Historycznej „Polityki”, dwukrotnie do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego oraz – również dwukrotnie – do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego. Współuczestniczyła w tworzeniu Centrum Nauki Kopernik. Prowadzi stronę internetową biezenstwo.pl.
